Virus máy tính là gì & cách phòng tránh lây nhiễm năm 2026

Kate Davidson Cựu Tổng biên tập
Xuất bản ngày: Ngày 25 tháng 4 năm 2025 Đã cập nhật 2 lần kể từ khi xuất bản

Virus có tuổi đời ngang với máy tính. Nếu thiết bị của bạn có dấu hiệu hoạt động bất thường, chạy chậm, khởi động lại ngẫu nhiên hoặc thực hiện những thao tác mà không cần bạn nhập lệnh thì có khả năng nó đã bị nhiễm virus.

Bản chất của virus máy tính là gì? Virus là một loại mã độc — phần mềm được tạo ra với mục đích xấu. Cụ thể, virus là phần mềm độc hại có khả năng tự nhân bản. Tôi sẽ giải thích thêm sau, nhưng bạn nên biết rằng mặc dù có nhiều loại mối nguy hiểm khác nhau thuộc nhóm phần mềm độc hại, nhưng mọi người thường quen miệng gọi chung tất cả là “virus”.

Tác hại của virus máy tính đối với nạn nhân có thể rất nghiêm trọng. Virus có thể làm hỏng thiết bị của bạn, đánh cắp thông tin cá nhân hoặc khóa toàn bộ dữ liệu trên máy tính và yêu cầu tiền chuộc để khôi phục. Email, ảnh gia đình, danh bạ, thông tin ngân hàng nhạy cảm và mật khẩu đều có thể bị xâm phạm nếu tin tặc thành công đưa virus vào hệ thống của bạn.

May mắn là, có các cách để phòng tránh virus máy tính và khôi phục nếu bạn đã bị nhiễm. Đầu tiên và quan trọng nhất, bạn cần phải thận trọng khi lên mạng. Thứ hai, một phần mềm diệt virus máy tính tốt như Norton là rất cần thiết để ngăn chặn các mối đe dọa trước khi chúng có thể kích hoạt cũng như giúp bạn xử lý an toàn bất kỳ phần mềm độc hại nào đã xâm nhập. Tất cả máy tính đều được cài đặt phần mềm bảo mật cơ bản, nhưng các công cụ của bên thứ ba thường hiệu quả hơn và được trang bị nhiều tính năng tiên tiến hơn.

DÙNG THỬ NORTON

Nhập môn virus máy tính

Cũng giống như virus cúm, virus máy tính lây lan từ “vật chủ” này sang “vật chủ” khác (chỉ khác là ở đây, vật chủ là máy tính chứ không phải con người). Khi một virus đã xâm nhập vào một máy tính, việc loại bỏ nó an toàn có thể khá khó khăn.

Virus máy tính không xuất hiện qua quá trình tiến hóa mà do các tin tặc tạo ra. Thường vì động cơ lợi ích cá nhân, tội phạm mạng tạo ra virus để đánh cắp dữ liệu, kiếm tiền hoặc đơn giản chỉ để quấy rối người dùng vì ác ý.

Vòng đời của một virus có thể được chia thành 4 giai đoạn, trong đó giai đoạn đầu tiên là lây nhiễm. Giai đoạn này cho thấy cách phần mềm độc hại xâm nhập vào thiết bị của bạn. Các con đường lây nhiễm bao gồm các tệp đính kèm email độc hại, các tệp tải xuống độc lập hoặc tin tặc khai thác lỗ hổng trong các chương trình hợp pháp.

Bất kể cách thức lây nhiễm diễn ra như thế nào, bước tiếp theo là thực thi. Nhiều virus phát tán mã độc ngay khi chúng xâm nhập vào một ổ cứng mới, nhưng cũng có những virus tinh vi hơn, ẩn mình cho đến khi một số điều kiện nhất định được đáp ứng.

Dù gì đi nữa, một khi virus bắt đầu hoạt động, nó sẽ bước vào giai đoạn tự sao chép, nhân bản chính nó trên khắp thiết bị bị lây nhiễm. Điều này khiến việc xử lý virus trở nên khó khăn – bạn không thể chỉ đơn giản xóa một tệp khi phát hiện nó độc hại, vì đến lúc đó, virus đã sao chép ra quá nhiều bản. Mặt khác, phần mềm diệt virus có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ phức tạp cùng lúc, nên chúng hiệu quả hơn nhiều trong việc xử lý virus (vì lý do này mà chúng có tên gọi như vậy).

Sau khi virus đã tự nhân bản đủ, nó sẽ kích hoạt. Tùy thuộc vào cách thức được thiết kế, một virus mới kích hoạt có thể mã hóa dữ liệu của bạn, tải xuống phần mềm độc hại bổ sung, làm hỏng các hệ thống thiết yếu, hiển thị các thông báo phiền toái và xúc phạm hoặc thực hiện vô số hành động khác.

Virus chỉ là một loại phần mềm độc hại. Tội phạm mạng cũng sử dụng sâu máy tính, rootkit và những công cụ khác để gây hại cho nạn nhân. Thêm vào đó, còn có những mối nguy hiểm khác (cụ thể như lừa đảo giả mạo) không liên quan đến phần mềm độc hại, nhưng sử dụng các chiến thuật kỹ thuật xã hội để cố gắng khiến bạn tự nguyện tiết lộ thông tin cá nhân. Các mối đe dọa này khá tương đồng với những mối đe dọa do virus gây ra, và việc áp dụng các thói quen đúng đắn để tránh virus cũng sẽ giúp giữ cho bạn an toàn trước những mối đe dọa mạng khác.

Bạn bị nhiễm virus bằng cách nào?

Phần lớn virus được lây lan qua internet. Bạn có thể bị nhiễm virus bằng cách nhấp vào tệp đính kèm theo email, truy cập vào các trang web đáng ngờ hoặc tải tệp về từ một nguồn không đáng tin cậy. Cũng có thể chỉ là bạn không may bị nhiễm virus nếu tin tặc khai thác lỗ hổng trong một chương trình hợp pháp mà bạn đang sử dụng.

Làm thế nào bạn biết mình bị nhiễm virus?

Điều này phụ thuộc vào loại virus. Một số virus ẩn mình rất tinh vi, trong khi những loại khác lại khiến người ta thấy rất rõ ràng rằng có vấn đề. Nếu thiết bị của bạn đang hoạt động bất thường theo bất kỳ cách nào, virus có thể là thủ phạm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bạn sẽ cần phải sử dụng một phần mềm diệt virus để xác định chắc chắn liệu mình có bị nhiễm virus hay không.

Dưới đây là một số dấu hiệu cần chú ý đến có thể chỉ ra sự hiện diện của virus:

• Chuyển hướng web (nhấp vào một liên kết dẫn bạn đến trang web sai).
• Hiệu suất chậm lại.
• Các cửa sổ bật lên bất thường yêu cầu bạn tải xuống một phần mềm diệt virus hoặc chương trình khác.
• Thay đổi mật khẩu trái phép.
• Các tệp bị thiếu hoặc không thể truy cập.
• Email hàng loạt được gửi đến danh bạ của bạn mà không được bạn cho phép.
• Thay đổi trang chủ hoặc thanh công cụ mới trên trình duyệt của bạn.
• Thông báo lỗi quá nhiều.
• Máy tính bị treo hoặc sập nguồn.
• Các chương trình lạ khởi động khi bạn bật máy tính lên.

Cách phòng chống virus máy tính

Không thiếu những loại virus máy tính mới và phần mềm độc hại khác xuất hiện mỗi ngày, và không có một phương pháp duy nhất nào có thể giúp bạn luôn an toàn. Tuy nhiên, bạn có thể thực hiện một số bước để giảm thiểu khả năng bị lây nhiễm virus.

Dưới đây là 6 lời khuyên giúp bạn giữ an toàn:

1. Sử dụng một sản phẩm diệt virus. Có nhiều công cụ phần mềm diệt virus máy tính trên thị trường, mỗi công cụ có những lợi ích và nhược điểm riêng. Bất kỳ sản phẩm nào xứng đáng với giá trị của nó đều có thể phát hiện hầu hết mọi mối đe dọa trước khi chúng kích hoạt, và nếu bạn đã bị nhiễm, nó sẽ xử lý virus đó nhanh chóng và dứt khoát. Các phần mềm diệt virus sẽ tìm kiếm hành vi đáng ngờ để phát hiện mối đe dọa, và những phần mềm diệt virus trả phí tốt nhất (như Norton và Bitdefender) còn có thêm các tính năng phụ trợ như bảo vệ web sẽ chặn các trang web nguy hiểm.
2. Không mở tệp đính kèm email đáng ngờ. Nếu bạn nhận được một email lạ từ người bạn biết, hãy liên hệ với họ để xác nhận xem họ có thực sự gửi email đó hay không. Nếu một tin nhắn hứa hẹn điều gì đó quá tốt để là thật hoặc yêu cầu bạn hành động ngay lập tức, khả năng cao là nó có virus đính kèm hoặc một trò lừa đảo đang được tiến hành.
3. Không nhấp vào cửa sổ bật lên đáng ngờ. Không phải tất cả các cửa sổ bật lên đều nguy hiểm, nhưng nếu bạn đang ở trong một trang web đáng ngờ hứa hẹn những món quà miễn phí, rất có thể các cửa sổ bật lên đó sẽ chứa virus hoặc các mối đe dọa khác. Dù bạn đang ở trên một trang web hay màn hình máy tính, nếu bạn nhìn thấy một cửa sổ bật lên nói rằng máy tính của bạn bị nhiễm virus cần được sửa, chính cửa sổ bật lên đó có thể là virus. Đừng nhấp vào nó.
4. Chỉ tải phần mềm từ nguồn đáng tin cậy. Sự cám dỗ của các ứng dụng và phim ảnh miễn phí có thể rất lớn, nhưng cái giá phải trả cho nhiều thứ ‘miễn phí’ là virus sẽ được thêm vào thiết bị của bạn.
5. Sao lưu dữ liệu của bạn. Hãy sử dụng dịch vụ lưu trữ đám mây để đảm bảo bạn luôn có một bản sao các tài liệu và hình ảnh quan trọng. Nếu bạn bị nhiễm virus khiến các tệp trong máy tính của bạn bị xóa, bạn sẽ có bản sao dự phòng.
6. Tránh tiết lộ thông tin cá nhân trực tuyến. Càng biết nhiều thông tin về bạn, tin tặc càng dễ dàng đưa phần mềm độc hại vào hệ thống của bạn. Mặc dù có sự khác biệt với virus về mặt kỹ thuật, nhưng lừa đảo giả mạo là một mối đe dọa lớn khác. Đây là khi tin tặc đánh lừa nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân (bao gồm cả thông tin thẻ tín dụng) bằng cách tạo các trang web và ứng dụng giả mạo. Nhiều phần mềm diệt virus có thể phát hiện loại mối đe dọa này, nhưng hãy luôn thận trọng khi thông tin cá nhân của bạn bị đặt vào tình huống rủi ro.

Cần làm gì tiếp theo để bảo vệ bản thân?

Giải pháp tốt nhất là luôn cảnh giác khi trực tuyến và cài đặt một chương trình diệt virus uy tín. Hãy thực hiện những bước này, bạn sẽ giảm được đáng kể nguy cơ bị nhiễm virus và dễ dàng xử lý an toàn bất kỳ virus nào đã xâm nhập vào máy tính của bạn.

Câu hỏi thường gặp